PROMEMORIE

“RISHIKIMI I MASTERPLANEVE PËR ZHVILLIMIN E FSHATRAVE TURISTIKE, NË DHE PRANË ZONAVE BREGDETARE,

NË KUADRIN E NJË PLANI PARARENDËS VEPRIMI”

Nr._____ Prot.

Tiranë Korrik 2005

Promemorie

Lënda: Kërkesë “Rishikimi i Masterplaneve për Zhvillimin e Qyteteve apo Fshatrave Turistike, në dhe pranë Zonave Bregdetare”

I nderuar Zotëri,

Shoqata për Zhvillim të Politikave Mjedisore, “G & G group”, është ngritur më datë 25/10/2004 me Vendim Gjykate Nr.1154. Kjo shoqëri ofron shërbime për kryerjen e studimeve dhe projektimeve kryesisht në fushat e mjedisit, gjeoshkencave dhe turizmit. Gjithashtu kjo shoqëri është e specializuar në kryerjen e raporteve të Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis.

Gjatë aktivitetit tonë, si specialistë veç e veç dhe tashmë të organizuar në Shoqatën për Zhvillim të Politikave Mjedisore, “G & G group”, kemi vërejtur se, në “Masterplanet për zhvillim të qyteteve apo fshatrave turistikë pranë zonave bregdetare”, konceptimi i tyre bie ndesh me normat dhe kodin Europian të ndërtimeve të tilla, në dhe pranë vijës bregore.

Ajo që shpesh thuhej apo mendohej, që shëmbëlltyra Golem të mos përsëritej në plazhet e tjerë nuk po mund të arrihet. Në plazhe të caktuara janë ndarë dhe janë dhënë toka me koncesion për 99 vjet brenda sipërfaqes së pyllit, duke përfshirë tokë edhe nga mjediset e rërës së plazhit. Brenda sipërfaqes së pyllit kanë filluar të ndërtohen vila dy katëshe dhe parashikohet të ndërtohen ndërtesa shumë katëshe, me supermarkete të mëdhenj, që të kujtojnë më tepër një jetë urbane se sa një gjallim turistik.

Masterplane të caktuar janë përgatitur për t’i dhënë jetë qyteteve turistikë jo të vegjël, mbi rërë, nën pisha dhe pranë vijës bregore. Në të njëjtën kohë, sot në botë, si në shtete të fuqishme ashtu dhe në më pak të fuqishme, largësitë e ndërtimit në plazhe kapin një distancë jo më të vogël se 300m (Itali), 600m (Francë), 900m (Angli) dhe 1200m (Amerikë). Për më tepër, në legjislacionet e sotme po mendohet të spostohen edhe më shumë këto distanca.

Arsyet janë të thjeshta:

1. Rërat bregdetare (sedimente të shkrifta) paraqesin veti, që lëngëzohen në raste tërmetesh. Dukuri të tilla shkaktojnë zhytje të ndërtimeve, veçanërisht, kur këto të fundit ndërtohen me lëndë me bazë guri dhe jo druri.

2. Për vijën bregore, e përgjithshmja është që ajo të lëvizë kundrejt tokës, për shkak të rritjes botërore të nivelit të detit, si rrjedhojë e ngrohjes globale të klimës. Rritja eustatike e nivelit të detit llogaritet të jetë 17mm në vit, që i bie 1,6m në 99 vjet.

3. Zonat bregore në vendin tonë, më tepër përfaqësojnë zona të zhytjes (subsidente). Kjo për shkak të drejtimeve me kah të kundërt të tensioneve tektonike, që veprojnë përreth tyre. Zona të tilla llogariten të ulen 1cm në 10 vjet.

4. Brenda pyjeve halorë, veç prishjes së ekuilibrave natyrorë, (si prishja e dunave, ku marrin jetë pishat e buta, prerja e detyruar e pemëve për pak ndërtim më tepër, etj.,) nuk ndërtohet edhe për faktin se jetesa e banorëve gjatë natës vështirësohet për efekt të sasisë së madhe të CO₂të çliruar.

5. Brenda dhe përpara pyjeve, por edhe pranë vijës bregore reflektohen ndjeshëm dhe negativisht parametrat: erë deti, erë rëre, zhurmë deti dhe frikë pylli.

6. Pas pyjeve dhe në largësi me vijën bregore, parametrat e mësipërme reflektohen ëmbël, butë dhe pranueshëm.

7. Në largësi me vijën bregore, dhe sedimentet bëhen më shkëmbformuese më kompakte dhe përfaqësojnë një moshë më të vjetër në kohë gjeologjike.

Për pasojë, grupi i këshillimit propozon një studim, ku të bashkëpërfshihen projektet urbanistike e arkitekturore me ato të gjeorreziqeve natyrore (subsidence, thyerje tektonike, erozione, rrëshqitje, lëvizje vije bregore e dunash), të gjeomjediseve (menaxhim dhe sistemim të mbetjeve urbane), të gjeoteknikës (parametrat dhe vetitë e dhérave), të gjeologjisë (facie litologjike dhe ambjentet e sedimentimit), të gjeomorfologjisë (reliev, morfometri, tipet e tokave), hirdrogjeologji (rezervat ujore dhe perspektiva e tyre), hidrologji (bilancet ujore dhe probabilitetet e parametrave klimatologjik), ekologjik (biotopet karakteristik dhe habitatet kryesorë), të pangjajshëm me ato të kryer deri më sot për zonat e tjera bregdetare.

Po ndodh, që po merren në konsideratë Masterplane, (p.sh. Shën Pjetri – Gjiri i Lalzit, Spille – Kavajë etj.) pa studiuar më parë infrastrukturën mjedisore, pa studiuar zonën nga pikëpamja gjeoteknike, pa studiuar ato nga pikëpamja hidrogjeologjike apo të pa studiuara nga pikëpamja sizmologjike, të pa studiuar nga pikëpamja gjeomorfologjike e hidrologjike. Theksojmë se janë kryer mikrozonime sizmike për qytetet e diçka në rrethina, por jo në sistemet bregdetarë të tyre.

Në asnjë rast nuk është menduar se, ku do sitemohen mbetjet bashkiake, si do të trajtohen ujrat e zeza etj., aq më tepër kur pjesë të këtyre master planeve mendohen në kodra me pjerrësi dhe të paqëndrueshme.

Natyrisht, që më parë mendohet të pritet një fushë me pyll ose të rrallohet po aq fushë me pyll, në mënyrë që të fitohet dhe të ndërtohet në mënyrë më të justifikuar në një tokë të tillë.

Sugjerojmë që, në varësi të parametrave, që ofrojnë studimet gjeomjedisore, si p. sh. ato të leverdisshmërisë ekonomike, të trajtimit të mbetjeve të rrezikshme, të trajtimit të mbeturinave urbane, të trajtimit të ujrave të zeza, të kërkimeve dhe furnizimit me ujë, të përdorimit të tokave, të gjeomorfologjisë dhe hidrologjisë, mandej të përvijohen konturet e një studimi tip “Masterplan” për zhvillimin urbanistik, turistik dhe arkitekturor të sistemit bregdetar për plazhe të caktuara.

Me qëllim që të ketë një zhvillim të qëndrueshëm, rekomandojmë që, si kudo në botë, “masterplanet” për ngritjen e fshatrave apo qyteteve turistikë dhe për plazhe të tjera të territorit të vendit, veçanërisht për bregdetin Adriatik, tashmë më tepër gërryes (abraziv), të pozicionohen:

1. pas pyllit të pishave;

2. në distancë minimale 400m., ku kjo të përfaqësojë dhe standartin shtetëror për ndërtim në zona bregdetare;

3. jo më të larta se 3- 4 kate (maksimumi 5 kate);

4. jo me ndërtime betoni, por me lëndë drusore edhe të lehta;

5. me projekte për qëllime argëtuese turistike dhe jo urbanistike;

6. me alternativa në konceptim dhe në sisteme të ndryshme referimi me vijën bregore;

Për sa më sipër, gjithashtu sugjerojmë, që të mos nënshkruhet asnjë kontratë për zhvillim teknologjie apo turizmi, në dhe pranë zonave bregdetare, të cilat gjenerojnë me kohën ndikime negative në mjedis, nëse pikë së pari nuk përpilohet:

· një strategji e caktuar

· një plan veprimi i caktuar

· alternativa zhvillimi të caktuara

të shoqëruara gjithë secila me projekte të leverdishmërisë ekonomike.

Për fat të mirë, kjo gjendje sapo ka filluar dhe egzistojnë ende mundësi riparuese. Do të mjaftonte një “bonsens” sado i imët ndaj natyrës, sepse ajo nuk do të na falë.

Të nderuar ligjvënës, politkëbërës, vendimmarrës, biznesmenë, njerëz të thjeshtë etj., diheni se nuk po i marrim Ne tokë (zhavore) shtretërve të sistemeve ujore (lumenjëve), por janë sistemet ujore (detet) që na marrin ne tokë. Kështu, deti po ha si askund tjetër në botë, si dhe jashtë ligjeve të natyrës edhe në grykëderdhjen e lumenjve (Erzen, Seman), duke zhvendosur vijën bregore drejt tokës 2000 - 4000m, e duke “ngrënë” me mijra km² tokë me frut, si dhe tokë që përgatitet për t’u bërë e tillë.

Për rrjedhojë, grupi i këshillimit propozon realizimin e përbërësve të mëposhtëm para se të ndërmerret një master plan apo gjithçka qoftë:

1. Hartimi dhe zbatimi i Planit të Veprimit për sensibilizimin e opinionit publik, banorëve, veprimtarive private dhe institucioneve vendimmarrëse të zonës

2. Vlerësimi dhe hartimi i Studimit Gjeomjedisor;

3. Përgatitja e Planit të Veprimit për Manaxhimin dhe Administrimin e Mbetjeve rrezikshme;

4. Përgatitja e Planit të Veprimit për Manaxhimin dhe Administrimin e Mbetjeve Urbane;

5. Përgatitja e Planit të Veprimit për Manaxhimin e Ujrave të Zeza

6. Përgatitja e Studimit të Leverdisshmërisë Ekonomike (Fizibilitetit) për ruajtjen e sistemeve natyrore dhe mbrojtjen e mjedisit;

7. Përgatitja e Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis (VNM) për zona me rendësi dhe vlerë natyrore e humane, të destinuar për marrjen e lejes mjedisore;

Zbatimi i këtyre standardeve do të mundësojë zhvillimin e një ekuilibri të qëndrueshëm, midis veprimtarive ekonomike dhe mjedisit që na rrethon.

Për sa më sipër sugjerojmë të ndërhyhet apo të bëhen amemdamente shtesë në ligjin dhe rregulloren urbane të vendit, lidhur me ndërtimin e veprave të thjeshta e komplekse në dhe pranë zonave bregdetare.

Duke Ju falenderuar për kohën tuaj, mbetemi në pritje të një reagimi pozitiv për përmisimin e situatave të tilla, në dobi të shëndetit të natyrës dhe të qenies njerëzore.

Prof. Ass. Sazan GURI